CNR-logo

de website ] de hobby ] de club ] de leden ] de teksten ] de weblinks ]

 

Handleiding

 

Start
Terug

 

 

 

 

 
plaatje Geluidbewerken met Audition / CoolEdit

tekst en Audition-afbeeldingen: Hans Dankbaar
 






OVERZICHT

1.inleiding
doel
CoolEdit → Audition


2.programma-beeld
instellingen
knoppen
weergave
sneltoetsen ed


3.geluidbewerken
knippen
volume
filteren


4.toelichting
knippen
volume
filteren
noisereduction
nieuwe tools




1. Inleiding

Met geluidbewerking ga je veranderingen aanbrengen in geluidsopnames. Voor je begint is het goed er even bij stil te staan wat je er mee wilt bereiken, hoe ver je met de bewerkingen wilt gaan en welke versie(s) van de opname je wilt bewaren.
Zelf neem ik hoofdzakelijk vogel- of natuurgeluiden op en voor mij is de belangrijkste reden om geluiden te bewerken het verwijderen van stoorgeluiden en ruis.
Natuurlijk is het het beste om ruis en storingen zo veel mogelijk te voorkomen: kwalitatief goede apparatuur, opnamen van zo dichtbij mogelijk maken en in een storingsvrije omgeving.
‘Nabijheid’ van de geluidsbron is bij vogelopnames echter vaak moeilijk haalbaar, en storingsvrije omgevingen of momenten zijn in Nederland schaars. Behalve het weer (regen,wind) en verkeer (vliegtuigen, auto’s, motoren) zijn stem-, contact- en bewegingsgeluiden van mensen in de directe omgeving de meest voorkomende storingsbronnen. Soms kunnen andere (luidruchtige) vogels ook als storing ervaren worden.
Met een goed uitgevoerde geluidsbewerking kun je uit ‘slechte opnames’ vaak toch nog een kwalitatief heel acceptabele opname destilleren. Doel van de bewerking is storingen te verwijderen met minimale aantasting van het signaal oftewel het gewenste geluid. Heel precies luisteren naar en kritisch beoordelen van het resultaat tijdens de bewerking (bij voorkeur door koptelefoon) is belangrijk; vergelijk ook je eindresultaat nog eens met de oorspronkelijke ruwe opname.








  plaatje

  plaatje

   plaatje
  Audition en CoolEdit
Het geluidsbewerkingsprogramma CoolEdit (-Pro) was tot 2003 te koop. Sinds 2004 is het softwarebedrijf overgenomen door Adobe, die het programma sindsdien uitbrengt onder de naam Audition. Van CoolEditPro zijn nog (gratis) versies te verkrijgen; daarnaast heeft Adobe versie 3.0 van Audition in 2013 gratis beschikbaar gesteld. De programma’s zijn heel gebruiksvriendelijk en hebben vrij geavanceerde mogelijkheden.

Het nieuwe Adobe-Audition lijkt nog steeds erg op het oorspronkelijke programma CoolEditPro, maar heeft er een aantal nieuwe krachtige bewerkingsopties bij waarmee het verwijderen van de allerlastigste stoorgeluiden weer een stuk beter, makkelijker en/of sneller gaat.
In het volgende zullen we de belangrijkste bewerkingstechnieken bespreken, zoals die met CoolEditPro en op vrijwel identieke wijze in Audition uitgevoerd kunnen worden.




plaatje   plaatje
 
Audition werkt onder Windows, maar kan ook op een Mac gebruikt worden met behulp van het Mac-programma CrossOver.

De officiële -engelse- Audition3-handleiding van Adobe kun je hier downloaden.
plaatje
 
2. Programma- beeld

Als je voor het eerst het programma opstart, moet je een aantal instellingen aanpassen om het beeld zoals hieronder getoond te verkrijgen – uitleg volgt hieronder.
Centraal in beeld staat de weergave van de geluidsopname die je in het programma hebt geladen. Er zijn twee typen weergave mogelijk: de golfvorm (‘waveform display’, fig.1) en de frequentiespectrum- of spectrale weergave  (‘spectral frequency display’, fig.2).
In de golfvorm weergave zie je de geluidsamplitude als functie van de tijd - uitgebeeld als ‘trillende snaar’.
In de spectrale weergave zie je de sterkte van de frequenties van het geluid als functie van de tijd. De sterkte van iedere frequentie wordt weergegeven door de ‘intensiteit’ van de kleur. De spectrale weergave is voor vrijwel alle bewerkingen de meest nuttige, maar voor enkele specifieke situaties kan de golfvorm weergave soms nuttig zijn.

Knoppen boven het geluidsbeeld:
De eerste rij icoontjes of knoppen direct boven het beeld met de geluidsopname zijn de Functieknoppen: zij geven snelle toegang tot allerlei (bewerkings)functies. Welke knoppen je hier ziet, kun je zelf instellen (zie tips).

PS. behalve met deze knoppen kun je functies ook snel oproepen met ‘sneltoetsen’ van het toetsenbord, zoals de functietoetsen (bv. F1 t/m F12, ook mogelijk in combinatie met de Alt en Ctrl toetsen). Deze sneltoetsen kun je ook zelf instellen – zie tips. Deze toetsen zijn met name handig om functies op te roepen die je erg veel gebruikt.
Belangrijke functieknoppen zijn o.a. de undo en redo.

Fig.1 Beeld van Audition – waveform-display
                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

Helemaal aan de bovenrand (File Edit View ...) vind je de standaard toegang tot alle opties en functies, bereikbaar via klikken en selecteren in uitklaplijsten.
De middelste rij icoontjes zijn voor het aan/uitzetten van enkele bijzondere instellingen. De eerste drie: Edit - Multitrack - CD: hiermee stel je het soort bewerkingen in dat je wilt gaan doen. Multitrack is bedoeld voor als je het programma als mengpaneel wil gebruiken, om meerdere geluidskanalen te mengen en mixen – dit is bij de allereerste opstart van het programma ingeschakeld. Klik op de ‘Edit’ knop uiterst links om de voor ons doel meest bruikbare display zoals in fig.1 te verkrijgen – geschikt voor bewerken van mono en stereo opnames.
De volgende twee icoontjes op de middelste rij geven knoppen om de tijd- of frequentiedomeinweergave in te schakelen (de twee daaropvolgende icoontjes zijn niet zo nuttig). Met de daaropvolgende serie knoppen stel je de manier in waarop je stukjes geluid voor bewerking selecteert: met name in de spectrale weergave (fig2) heb je hier een aantal nieuwe mogelijkheden die CoolEdit niet had, zoals marquee selection, lasso selection, effects paintbrush en spot healing brush.

Fig.1-extra: bovenbalk-knoppen & functies
                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

Knoppen onder het geluidsbeeld:
Direct links onder het geluidsbeeld staan de knoppen voor ‘transport’ - afspelen / stoppen / opnemen / van het geluid. Rechts daarnaast groot weergegeven staat de tijd op de positie van de haarlijn, tot op een milliseconde nauwkeurig. Daar weer naast staan de zoomknoppen, en daarnaast de tijdsinterval lengtes van de selectie (met selectietool) en afgebeelde opname.
Verder staat helemaal onderaan nog de ‘status’ balk (geeft o.a. tijd en frequentie onder de cursor), daarboven de levelmeters (worden weergegeven tijdens afspelen).

Fig.2 Beeld van Audition – frequentiespectrum / spectrale weergave
                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

TIPS:
- Start/stop van het afspelen: kan ook met de spatiebalk.
- Verticale zoom: (frequentie): klik net onder het geluidsbeeld op de knop met het vergrootglas en verticale pijl: de zoom ‘centreert’ zich rond de middelste frequentie die in beeld was; vervolgens kun je in frequentie omhoog/omlaag scrollen door de LM (linkermuisknop) in te drukken en vast te houden op de frequentie-as helemaal rechts, en dan de muis omhoog/omlaag te bewegen.
- Horizontaal scrollen: gaat op dezelfde manier, maar met de muis op de horizontale (tijd) as onder het geluidsbeeld.
- Snel-toegang tot functies: je kunt toegang tot de verschillende functies versnellen op twee manieren: functie-knoppen creëren (toolbars) of sneltoetsen instellen (shortcut keys).

- Functieknoppen: Klik View → Shortcutbar → Show; Onder ‘Show’ staat een lijst met functiegroepen – hier kun je knoppen voor alle mogelijke functies aan- of uitschakelen. Zie fig.3.

Fig.3 Voorbeeld van instellen functieknoppen
                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

- Sneltoetsen: onder Edit → Keybord Shortcuts krijg je de mogelijkheid om bijna alles via sneltoetsen toegankelijk te maken (ook zoomen bijvoorbeeld). Hiermee kun je het gebruik van de muis enigszins beperken (tegen RSI). Een aantal sneltoetsen is al standaard gedefiniëerd, zoals Ctrl-X, Ctrl-C, Ctrl-V voor knippen, kopiëren en plakken, en Ctrl-Pijltje voor in/uitzoomen, Crtl-N, Ctrl-W voor openen nieuw bestand, sluiten bestand.

Verder:
- Status-balk-informatie, op uiterste onder-rand: instellen via View → Statusbar. Toont bv. weergave van de tijd en frequentie onder de cursorpositie; dit kan ook via RM (rechter-muisklik) op de uiterste onder-rand, en aanvinken ‘data under cursor’. Ook bestandsgrootte en andere info is zo in te stellen.
- Verder nuttig: Onder ‘Window’ (bovenrand) kun je instellen wat je precies beneden het geluidsbeeld ziet → zet tik-box bij Tools, Level-meters, TransportControls, ZoomControls, Time, ViewControls.
- Scherpte (resolutie) van de spectrale weergave: kun je instellen. Kies Edit → Preferences; in het menu dat je dan krijgt, kies je het tab-blad met ‘Display’; bij ‘Resolution’ staat bv. 64 Bands. Kies hier 1024 of meer, om een scherper beeld te krijgen – probeer uit wat je optimaal vindt. NB. Het programma kan bij hogere waardes iets trager worden.
- Overige basis-instellingen ook bij Edit (bovenrand) → Preferences.
 
 
3. Geluidbewerken- algemeen

Hoe beter het gewenste en ongewenste (stoor)-geluid gescheiden zijn in de - meestal spectrale weergave, hoe makkelijker het is het ongewenste geluid te verwijderen. Naarmate geluid en storing slechter gescheiden zijn, wordt het bewerken lastiger: neemt meer tijd, en vereist meer geavanceerde technieken, en vaardigheid en ervaring in het gebruik van Audition.

Fig.4 - Opnames met verschillende soorten stoorgeluiden
                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

Geluidbewerking in het algemeen en verwijderen van stoorgeluiden in het bijzonder, kun je in drie categorieën verdelen:
1. knippen, plakken en mixen
2. volume regeling
3. filteren

In ieder van deze categorieën zijn er eenvoudige tot geavanceerde technieken mogelijk.

- Knippen: indien storingen gescheiden zijn van het signaal in tijd, kun je ze eruit knippen. Met name geschikt voor korte storingen (tikken). Nadeel: dit verkort het signaal (bv. tijdsinterval tussen twee vogelroepjes).
- Volume regeling: als signaal en storing in tijd gescheiden zijn, kun je in plaats van knippen ook het geluidsvolume over het storingsinterval omlaag brengen. Nadeel: plotselinge volume veranderingen (ook in de achtergrondruis) zijn hoorbaar en geven vaak een onprettige indruk, tenzij de overgangen juist en heel precies gekozen zijn. Met name geschikt voor langere stille intervallen die storend achtergrondgeluid bevatten. Volumebijstelling kan zowel handmatig als geautomatiseerd worden toegepast.
- Filteren: als signaal en storing samenvallen in tijd, moeten we gaan filteren.
‘Gewoon’ filteren met frequentiefilters passen we toe als signaal en storing nog wel in frequentie van elkaar gescheiden zijn. Dit is ook geschikt voor zeer sterke ruis (bv. wind, verkeer). Als signaal en ruis zowel in tijd als in frequentie overlappen, wordt het verwijderen van de ruis erg lastig, maar met de zogenaamde NoiseReduction (NR), is toch het een en ander mogelijk. NR werkt vooral goed voor (milde) onderdrukking van ruis met een constant karakter. Nadeel/risico: een te sterke toepassing van NR (of als de ruis teveel in karakter varieert in tijd) levert onaangename vervormingen van het geluid op, of veroorzaakt een reductie van het signaalvolume.

Voor alle technieken geldt: probeer ze uit en test de mogelijkheden / instellingswaarden; met de undo-knop kun je het effect altijd weer ongedaan maken, tot heel veel stappen terug (hoe veel terug, dat kun je instellen via Edit- Preferences).

4. Uitgebreide toelichting op verschillende technieken:

- 4.1 Knippen kopiëren Plakken Mixen:
(sneltoetsen: Ctrl-X, Ctrl-C en Ctrl-V)

Wegknippen van stukjes storing: kies begin en eind heel nauwkeurig wanneer storing en geluid maar ternauwernood gescheiden zijn. Zoom eventueel in om begin/eind precies te kiezen. Bij hoge geluidsvolumes lukt het wegknippen van tikken soms niet: na knippen is er nog steeds weer een tik. In dat geval is de tik veroorzaakt door een sprong in het (tijds-) signaal, die je alleen door sterk inzoomen met een spectrale weergave zichtbaar kunt krijgen (zie figuur4 hierboven). Knip precies enkele punten weg zodat het verloop weer ‘glad’ wordt, of ‘pak een punt op’ met de muis en versleep het naar de gewenste positie die het signaal een glad verloop geeft.
Het signaal wordt door knippen verkort. In sommige gevallen kan dat ongewenst zijn, zoals bij een serie opeenvolgende vogelroepjes: dan kan een ingekorte tussenpauze ongewenst zijn. Oplossing is dan om een stukje identiek maar storingsvrij achtergrondgeluid van precies dezelfde lengte als het weggeknipte deel van elders te copieren en voor het weggeknipte deel in de plaats te zetten. Belangrijk is dan dat het gekozen stukje achtergrondgeluid zoveel mogelijk lijkt op het stukje dat je wegknipt (maar dan zonder de storing). Meestal is zo'n stukje te vinden vlakbij het deel waar je knipt.
Op dezelfde manier kun je soms zelfs een stukje van een vogelroep waar een tik doorheen zit vervangen door een stukje roep van verderop waar geen tik in zit. Dit is wel precisiewerk - en de vraag is hoe ver je wilt gaan.
Mixen: je kunt een stukje opname over een andere opname heen mengen, bv. om een (mooier/ander/extra) achtergrondgeluid toe te voegen, of je kunt twee opnames aan elkaar koppelen door te mixen met enige overlap en een vloeiende overgang. Voor dit mixproces kun je instellen hoeveel de overlap moet zijn (van helemaal geen tot 100%) en wat de sterkte van het toegevoegde geluid moet zijn.

- 4.2 Volume regeling:

Volume regeling/bijstelling kan op verschillende manieren:
1. het geselecteerde opnamedeel geheel met een constante waarde versterken of verzwakken - met functie Amplify of Normalize: Amplify versterkt met een opgegeven constante factor (in dB of %), terwijl Normalize zelf de constante factor berekent, zodanig dat het sterkste deel van de opname steeds eenzelfde (gewenste) geluidssterkte krijgt.
2. versterking lineair variërend in tijd tussen een gewenste begin- en eind-sterkte (Fade-in/-uit optie van functie Amplify, zie fig.5)
3. versterking willekeurig variërend in tijd (zelf instelbaar): ‘Envelope’ (aparte functieknop!)
4. geautomatiseerde versterking/verzwakking m.b.v. Dynamic Range Processing (DRP): hierbij worden signalen boven een bepaalde sterkte versterkt, en beneden die sterkte verzwakt. Je zou dit kunnen gebruiken voor ruisonderdrukking als signaal en ruis in tijd gescheiden zijn, en daarnaast tevens in volume gescheiden: bv. om het geluid (ruis) niveau in stille passages van de opname geautomatiseerd omlaag te brengen. De instelling van DRP kan het beste grafisch gedaan worden (Graphic tab- blad); de transitietijd (release time) kan worden ingesteld op het Attack/Release tab- blad: het beste is vaak zeer korte tijden, bv. 5 ms; zelfs kun je ook nog de frequentie- range waarop het moet worden toegepast instellen (Band Limiting tab-blad). Met die laatste optie (als je niet de hele frequentie-band kiest) ben je eigenlijk al aan het frequentiefilteren. Mijn ervaring met DRP is dat het vaak toch niet geheel bevredigend werkt, je moet het vooral mild (d.w.z. met kleine versterkingen en verzwakkingen) toepassen, en de te verwijderen ruis in de opname moet altijd zwakker zijn dan het signaal, oftewel het signaal moet altijd sterker zijn dan de ruis. Dit betekent dat dit niet geschikt voor een vogelroepje dat zwak begint of eindigt. Het is eigenlijk vooral geschikt voor opnames van muziek.

Fig.5  Amplify en Fade - knop:   plaatje

                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

- 4.3 Filteren

(Frequentie) filteren kan met ‘Quick-filter’ (QF) en met ‘FFT filter’.

Quick filter werkt nogal grof, maar heeft als voordeel dat je het snel kunt instellen met schuifknoppen.

FFT filter (fig.6 en 7) is verreweg de meest nuttige bewerkingsfunctie. Onderdrukking van sterke ruis (verkeer, wind etc) gaat het best gefaseerd: eerst met een relatief sterke onderdrukking (bv. 15-20 dB) de grote klap toebrengen, daarna verfijnd verder schaven (kleinere onderdrukking, bv 3-5 dB) tot je tevreden bent.

Fig.6  FFT filter - knop:   plaatje

                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje


Fig.7  FFT filter - instellen

                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

Je kunt de filter sterkte en frequenties van het FFT filter heel nauwkeurig grafisch instellen met behulp van punten. Je kunt punten toevoegen door te klikken op de plek waar je ze hebben wilt, je kunt punten verwijderen door op een punt te klikken, je linker muisknop vast te houden, en dan de muis snel weg buiten beeld te bewegen - door langzaam te bewegen verplaats je de punten. Aan de bovenrand van het window kies je de soort sterkteregeling: passive of logarithmic; logarithmic betekent sterkte uitgedrukt in dB. Je kunt de horizontale schaal ook nog logarithmisch instellen - nuttig om filters bij lage frequenties precies in te stellen. Verder kun je spline-fitting van de filter-curve kiezen: dit is aan te raden omdat filters met scherpe hoeken vervormingen kunnen veroorzaken. Kies de sterkte van het filter (de mate van onderdrukking in dB) en de steilheid zo nauwkeurig mogelijk - zodanig dat het frequentiebeeld na filtering geen lelijke ‘donkere banden’ vertoont : dat zijn frequentie-intervallen waar het signaal veel zwakker is dan de achtergrondruis. Probeer de steilte aan te passen aan de steilheid waarmee de ruis aanzwelt (als functie van frequentie). Als signaal en ruis maar ternauwernood in frequentie gescheiden zijn, kan een heel steil filter nodig zijn.

Je kunt ook heel selectief een smal frequentiebandje wegfilteren of juist versterken; zie voorbeeld hierboven nabij 1800Hz.

Tijdvariant filteren: het is ook mogelijk om de sterkte en vorm van het frequentiefilter (QF en FFT) in tijd variabel te maken, tussen het begin en einde van het geselecteerde stuk opname:
QF lineair variërend tussen een ‘initial’ filter (op tijd 0) en een ‘final’ filter (op de eindtijd), FFT door een willekeurig te kiezen variatie met tijd tussen twee filters. Om dit te bereiken met QF: verwijder de tick-box bij ‘Lock to these settings only’ en ontwerp de twee filters onder the ‘Initial Settings’ en ‘Final Settings’. Bij FFT, verwijder de tick-box bij ‘Lock to Constant Filter’, kies de ‘Transition Curve’ knop om het verloop met tijd in te stellen, en ‘View Initial Filter’ en ‘View Final’ op de tab bovenaan rechts om de filters in te stellen.
Filters bewaren:
Bij beide methodes (QF and FFT) kunnen de ontworpen filters worden bewaard en toegevoegd worden aan de ‘preset filter’-lijst: klik op de ‘Add’ knop boven het kleine Presets-window, en type de naam die je aan het filter wil geven.

- 4.4 NoiseReduction (NR)
NoiseReduction (NR) is te gebruiken als signaal en ruis elkaar zowel in tijd als in frequentie overlappen. NR kan alleen gebruikt worden voor milde ruis- onderdrukking en bij ruis met een constant karakter. Deze manier van filteren is geavanceerd en gevoelig voor hoe je het instelt/toepast, en kan daardoor ook makkelijk suboptimale resultaten leveren, bv. met (sterke) vervormingen van het te behouden signaal.
In Adobe Audition is met name dit filter sterk verbeterd - minder gauw resulterend in vervormd geluid.

De toepassing van NR gaat in een aantal stappen, zoals hieronder beschreven:


Fig.8   Noise Reduction filter - knop:   plaatje

                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

Stap 1 t/m 4: Vóór de toepassing moeten we eerst het filter vertellen (leren) wat ruis is. Daartoe selecteer je eerst met de muis een stukje opname van minimaal 1 sec lang dat alleen uit ruis bestaat (dit is erg belangrijk voor het succes). Dan open je NR en klikt op ‘get Profile from Selection’, (eventueel vervolgens op ‘Save Profile’ om dat profiel te bewaren); daarna sluit je NR weer (met Close!).
Stap 5t/m7: Vervolgens selecteer je met de muis het deel van de opname dat je wilt filteren, en open je NR weer. Dan moet je de sterkte van de ruisonderdrukking instellen (‘Reduce by ... dB’): in het algemeen geven waarden tussen 1 en 10 het beste resultaat - een te sterke toepassing van NR (of als de ruis teveel varieert in tijd) levert vervorming van het resultaat op. Probeer uit! Beluister na toepassing van NR het resultaat kritisch, en maak het eventueel met de Undo-knop ongedaan, en probeer opnieuw met een andere instelling.
Let ook goed op het volume (geluidssterkte) voor/na NR: soms reduceert NR ook (of zelfs alleen maar) het geluidsvolume - herstel dit evt. weer door de opnamesterkte te vergroten met ‘amplify’.

Tot slot: het stukje geluid dat je kiest om met NR te bewerken, kun je in plaats van op de normale manier (tijd-selectie tool) ook met het zogenaamde Marquee selection tool kiezen (zie volgende paragraaf, 4.5), d.w.z. je selecteert niet een tijdsinterval met de hele frequentieband die daarbij hoort, maar een blokje met beperkte tijd en beperkte frequentie band.

- 4.5 Nieuwe tools in Audition

Audition heeft er t.o.v. CoolEdit enkele krachtige nieuwe opties bij gekregen: zie fig.9. Met de Marquee, Lasso of Effects-kwast kun je een heel (in tijd en frequentie) beperkt stukje opname (het stoorgeluid) kiezen voor bewerking, zoals volumereductie, FFT filtering, of NR. Daardoor kun je veel nauwkeuriger werken. Je wilt immers het deel van de opname dat je bewerkt zo beperkt mogelijk houden.
Met Marquee is het te kiezen stukje rechthoekig, met Lasso kies je een door de muis getrokken willekeurige vorm: de randen van het gekozen en te bewerken gebiedje zijn hierbij scherp bepaald. Met de Effects-kwast kun je een gebiedje kiezen door te ‘verven’ met de muis waarbij de randen gradueel verlopen - ideaal als je een stoorgeluid bv. met volume-reductie wil onderdrukken. Je kunt de grootte (Size) en Transparantie van de kwast instellen (ietsje rechts van de knop voor de Effects- kwast) - als je die laatste op bv. 33 (%) zet, krijg je nog zachter verlopende randen en als je vaker over dezelfde plek ‘verft’, wordt de transparantie minder. De ‘transparantie’ werkt als een taper op de geselecteerde bewerking, bv. volumereductie.

Met de ‘spot healing’ - kwast kun je een klein stukje storing (‘vlekje’) selecteren, dat daarna automatisch (!) weggefilterd wordt. Dit werkt alleen voor heel korte stukjes, maximaal ca. 2 sec lang. Ook hierbij kun je de grootte van de kwast instellen.

Fig.9   Speciale selectie en bewerkings tools

                klik op plaatje voor grotere weergave

plaatje

 

shopify traffic stats

 

Page Update: 29-05-2016 «·» © CNR/FW